مرکز بهداشت غرب شهرستان کرج

تغذیه سالمندان و ریزمغذی های موردنیاز

با افزایش سن، میزان متابولیسم پایه به دلیل تغییر ترکیبات بدن کاهش می یابد. به ازای هر دهه سنی، 3 % نیاز به انرژی کاهش می یابد به همین دلیل نیاز بدن به انرژی در سالمندی کمتر از سایر گروه های سنی است. افراد مسن فعالیت بدنی کمتری دارند و در نتیجه نیازمند غذایی کمتری نیز برای ثابت نگه داشتن وزنشان هستند. برای محدود کردن دریافت انرژی توصیه به غذاهای کم حجم و غنی از ریز مغذی می کنیم و مصرف مواد شیرین و چرب را محدود می کنیم. در صورت وجود استرس از جمله ابتلا به بیماری های عفونی و شرایط افزایش متابولیسم، به 30 -40 کیلوکالری به ازای هر کیلوگرم وزن بدن در روز و در مواد حاد و بستری به 40-50 کیلوکالری به ازای هر کیلوگرم وزن بدن در روز نیز ممکن است افزایش یابد.

از آنجا که در سالمندان نیاز به انرژی کاهش می یابد، پروتئین موردنیاز بدن باید از منابع با کیفیت بالای پروتئینی مانند مرغ (بدون پوست و چربی)، ماهی، گوشت (چربی گرفته)، سفیده تخم مرغ، فرآورده های لبنی بدون چرب یا کم چربتامنی شود.غلات و حبوبات نیز از منابع گیاهی پروتئین هستندکه اگر با هم مصرف شوندتمامی اسیدهای امینه ضروری بدن را تامین می کنند. پروتئین ها حدود 15 % کل انرژی روزانه موردنیاز را تشکیل می دهند. توصیه می کنیم حدود نیمی از پروتئین مصرفی از نوع حیوانی باشد و تعادل مصرف گوشت قرمز در سنین سالمندی رعایت شود.

مصرف چربی ها باید در رژیم غذایی سالمندان محدود شود. چربی ها در این گروه سنی باید حدود 20-35 % کل انرژی دریافتی در روز را تامین نمایند. چربی ها باید عمدتا از منابع چند غیراشباعی یا تک غیر اشباعی تامین شوند. سهم چربی اشباع ( شامل چربی پنهان در گوشت، انواع روغن جامد، نیمه جامد و کره) باید تا حداکثر 10 % انرژی دریافتی روزانه باشد. میزان کلسترول دریافتی روزانه حداکثر 300 میلی گرم در روز و چربی ترانس در حداقل میزان ممکن باشد. در سالمندانی که کلسترول LDL بالا دارند، میزان دریافت کلسترول روزانه حداکثر 200 میلی گرم در روز و میزان چربی اشباع حداکثر 7 % توصیه می شود.

از آنجائیکه ممکن است در طی روند پیری نیاز به برخی مواد مغذی کاهش یابد، نیاز به سایر مواد مغذی ضروری افزایش می یابد:

کلسیم:

کلسیم برای حفاظت استخوان ها ضروری است و در صورت کمبود، استخوان ها مستعد شکنندگی (پوکی استخوان یا استئوپروز) می شوند. کمبود کلسیم همچنینن می تواند سبب افت فشارخون شود. غذاهای غنی از کلسیم در درجه اول شامل شیر و فرآورده های کم چرب و سپس حبوبات و برخی سبزیجات مانند کلم، گل کلم، بروکلی و دانه هایی مانند کنجد می باشد.

آنتی اکسیدان ها:

آنتی اکسیدان ها در سبزی ها و میوه های تازه و رنگی وجود دارند. ویتامین های A، E، C و سلنیوم مهم ترین آنتی اکسیدان ها هستند. آنتی اکسیدان ها در پیشگیری از سرطان و بیماری های قلبی عروقی و بیماری های التهابی موثرند و از آسیب های ناشی از فرآیند اکسیداسیون در بدن جلوگیری کرده یا از میزان آسیب می کاهند.

ویتامین D:

در سنین سالمندی توانایی پوست در ساخت این ویتامین در برابر آفتاب کاهش می یابد. همچنین توانایی کلیه ها، در تبدیل این ویتامین به نوع هورمونی فعال و قابل استفاده در بدن کاهش می یابد. در 30-40 % موارد، شکستگی استخوان لگن با عدم کفایت این ویتامین در بدن افراد در ارتباط است . زیرا این ویتامین با جذب کلسیم در بدن موثر بوده و به تراکم استخوان کمک می کند. شواهد جدید نشان داده که ممکن است در برابر بیماری MS، دیابت نوع 2، سرطان، آرتریت روماتوئید و پوکی استخوان نقش محافظتی داشته باشد. منابع غذایی ویتامین D >عبارتند از تخم مرغ، ماهی و غذاهای غنی شده با ویتامین D. مکمل یاری با ویتامین D برای سالمندان به صورت ماهیانه یک عدد مکمل 50 هزار واحدی ویتامین D است که توزیع آن از سال 1394 از طریق شبکه های بهداشتی درمانی کشور براساس دستورالعمل ابلاغی وزارت بهداشت انجام می شود.

ویتامین B6:

کمبود ویتامین B6 به علل مختلف در سالمندان شایع است. با بالا رفتن سن، متابولیسم این ویتامین افزایش و جذب آن کاهش می یابد. از طرف دیگر در سالمندان به علت مصرف ناکافی گوشت، مقدار این ویتامین در بدن کاهش می یابد. منابع غنی آن عبارتند از : انواع گوشت، جگر، شیر، تخم مرغ، حبوبات، غلات کامل

ویتامین B12:

خطر کمبود این ویتامین در سالمندان به دلیل کاهش مصرف منابع آن و کاهش اسید معده که برای جذب این ویتامین در بدن ضروری است بالاست. جذب این ویتامین در سالمندی کاهش می یابد. منابع غذایی آن عبارتند از: غذاهای حیوانی، شیر و لبنیات، گوشت و تخم مرغ

اسیدفولیک:

کمبود اسیدفولیک نیز معمولا در سالمندان شایع است. کمبود این ویتامین عامل خطری برای ترومبوز عروقی، آلزایمر و بیماری پارکینسون می باشد. منابع غذایی آن عبارتند از سبزی ها، میوه ها و حبوبات>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>

اسیدهای چرب امگا 3:

اسیدهای چرب امگا 3 برای کمک به پیشگیری و کنترل بیماری های التهابی، سرطان، آرتریت روماتوئید و بیماری های قلبی مفید هستند. همچنین این اسیدهای چرب در کاهش پیشرفت تخریب شبکیه چشم (اختلال بینایی) موثر هستند. شواهد اخیر نشان داده است که این اسیدهای چرب می توانند خطر آلزایمر را کاهش داده و موجب هوشیاری در مغز و کاهش افسردگی شوند. منابع غذایی آن عبارتند از: ماهی های چرب به ویژه ساردین، تن، خالمخالی و سالمون. همچنین تخم کتان، لوبیای سویا، روغن کانولا و گردو

منیزیوم:

منیزیوم نقش اساسی در بیش از 300 عملکرد فیزیولوژیک در بدن دارد و به ویژه به سلامت قلب، سیستم ایمنی و تقویت استخوان ها کمک می کند. منابع غذایی آن عبارتند از: غلات کامل، مغزها، آجیل، لوبیای سویا، دانه کامل ذرت، ادویه ها، سبزی های سبز برگ تیره مانند اسفناج، میوه های تازه، نخود سبز، جگر و گوشت گاو

روی:

مصرف روی در سالمندان معمولا پایین است. بعلاوه ممکن است افراد مسن جذب روی کمتری نسبت به افراد جوان تر داشته باشند.برخی عوامل مانند مکمل های آهن و کلسیم می توانند جذب روی را مختل کرده و یا ترشح آن را در ادرار افزایش دهند و این مسئله نیز منجر به کمبود روی در بدن شود. منابع غذایی آن عبارتند از: جگر، گوشت، شیر، حبوبات و گندم

>

منابع:

کتاب تغذیه و سلامت سالمندان

تهیه و تنظیم: دفتر بهبود تغذیه، معاونت بهداشت، وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی

>